Ponieważ Tsagaan Sar przypada już za kilka dni, przygotowaliśmy przewodnik dla wszystkich, którzy mogą nie znać tego święta. W tym roku święto odbędzie się od 21 do 23 lutego, aby powitać Rok Królika.
Czytaj dalej, aby dowiedzieć się wszystkiego, co trzeba wiedzieć o Tsagaan Sar, mongolskim księżycowym Nowym Roku.
Czym jest Tsagaan Sar?
Tsagaan Sar, tłumaczone jako Biały Księżyc, to jedno z najważniejszych świąt w Mongolii, oznaczające koniec zimy i początek wiosny - nowy cykl roku. Po długiej, wyczerpującej i surowej zimie mongolscy koczownicy musieli świętować nadejście wiosny, cieszyć się świąteczną atmosferą i ponownie spotkać się z całą rodziną - zarówno najbliższymi, jak i dalszymi krewnymi. To wzruszające święto zwykle zbiega się z innymi obchodami księżycowego Nowego Roku, ponieważ przypada od pierwszego do trzeciego dnia pierwszego miesiąca księżycowego, ale jest wyjątkowym corocznym świętem Mongolii, opartym na tradycyjnych wartościach.
Jako koczownicy, którzy nieustannie przemieszczają się w poszukiwaniu świeżych pastwisk dla swojego bydła, Mongołowie przez całe miesiące, a nawet lata, rzadko spotykali krewnych. Tsagaan Sar to jednak rodzinne święto, które zachęca ludzi do odwiedzania krewnych i dalszych członków rodziny, pielęgnowania i wzmacniania więzi rodzinnych oraz nawiązywania relacji z nowymi członkami rodziny, takimi jak teściowie i noworodki. To święty czas oddawania szacunku starszym, życzenia im dobrego zdrowia oraz poznawania tradycji i zwyczajów kraju.
Pochodzenie
Zapisy historyczne wskazują, że Mongołowie obchodzili Tsagaan Sar jesienią od czasu ustanowienia państwowości, jako „Tsagaan Ideenii Bayar” (Święto Białej Uczty). Później, w 1206 roku, największy władca Mongolii, Czyngis-chan, zarządził obchodzenie tego święta na początku wiosny, gdy pogoda się ociepla, rośliny zaczynają kwitnąć, a na świat przychodzi młode bydło.
W XVII wieku Tsagaan Sar zyskało religijny wymiar, przyjmując formę obchodów znaną nam dzisiaj. W Mongolii kolor biały jest symbolem szczerości i szczęścia. Dlatego święto nazwano Tsagaan Sar, czyli Białym Miesiącem/Księżycem. Obecnie jest to oficjalne święto państwowe trwające trzy dni, choć świętowanie i wizyty w domach mogą czasem trwać dłużej.
Przygotowania przed świętem
Przed Tsagaan Sar trzeba przygotować wiele rzeczy - od jedzenia i tradycyjnych wypieków po prezenty i ubrania. Zwykle rodziny poświęcają na przygotowania kilka tygodni. Wynika to głównie z konieczności przygotowania jednego z najważniejszych dań, buuz.
Buuz przypomina gotowane na parze pierogi z mięsnym nadzieniem. To idealne danie na duże święta, takie jak Tsagaan Sar, ponieważ można przygotować je w dużej ilości wcześniej i wyjąć z zamrażarki, gdy przybędą goście. Gotowanie na parze zajmuje zaledwie 20 minut, a buuz są nie tylko łatwe do jedzenia, lecz także pyszne. Mączne ciasto pomaga im również dłużej zachować ciepło.
Rodziny przygotowują na święto około 2000 sztuk buuz, ale liczba ta zależy od rodziny i przewidywanej liczby gości. Dzieci, rodzice i dziadkowie gromadzą się w kuchni, aby starannie składać to tradycyjne danie - jest to umiejętność, której opanowanie wymaga wielu lat. Czasami do kilku buuz wkłada się oczyszczone monety, aby sprawdzić, kto będzie miał najwięcej szczęścia i pomyślności w nadchodzącym roku.
Kolejnym elementem przygotowań jest odzież. Mongołowie wolą nosić nowe stroje podczas wizyt u krewnych, ponieważ wierzą, że symbolizuje to nowy początek w nowym roku - chcą również wyglądać jak najlepiej podczas odwiedzin. Tradycyjny mongolski strój, deel, oraz inne ubrania z tradycyjnymi wzorami od wieków są wybierane na Tsagaan Sar. Przez pewien czas ludzie przestawili się na zachodnie ubrania ze względu na większą swobodę ruchów i wygodę, lecz ostatnio ponownie zainteresowali się tradycyjnymi strojami, ponieważ lokalne marki wprowadzają nowe wzory i prezentują imponujące kolekcje.
Innym popularnym rodzajem odzieży są bez wątpienia stroje z kaszmiru. Niezależnie od tego, czy jest to szalik, sukienka czy sweter, Mongołowie lubią nosić kaszmir podczas święta, ponieważ kojarzy się on z elegancją i luksusem. Miękka tkanina zapewnia również ciepło podczas wizyt, ponieważ na początku wiosny na zewnątrz wciąż jest chłodno.
Bituun - wigilia Tsagaan Sar
Dzień poprzedzający Tsagaan Sar nazywa się Bituun. Zgodnie ze zwyczajem podczas Bituun należy wykonać wszystkie porządki i przygotowania oraz najeść się do syta, aby zapewnić pomyślne zakończenie roku.
Rodziny przygotowują stół biesiadny, którego głównymi elementami są „idee” i „uuts”. Idee to stos tradycyjnych podłużnych wypieków zwanych „ul boov” i niezbędny element uroczystego stołu. Mongołowie dbają o to, by układać wypieki w nieparzystej liczbie warstw, ponieważ wierzy się, że pierwsza warstwa symbolizuje szczęście i pomyślność, druga smutek i zmartwienia, a kolejne występują naprzemiennie. Zgodnie z nazwą Biały Księżyc, idee można dekorować wyłącznie białymi i jasnymi przekąskami - między innymi białymi orzechami, serem, kostkami cukru, cukierkami, urum (koagulowaną spienioną śmietaną) i aaruul (suszonym twarogiem).
Z kolei uuts to cały ugotowany udziec jagnięcy z koźliną i tłustym ogonem. Jest obowiązkowym elementem uroczystego stołu. Im większy i tłustszy jest udziec, tym lepiej świadczy to o bogactwie i dobrobycie gospodarstwa domowego, a także o tym, że bydło dobrze przetrwało zimę i nabrało tłuszczu. Na udźcu układa się mostek jagnięcy, przednią i tylną nogę oraz kręgi szyjne. Jak widać, jedzenie jest ważną częścią Tsagaan Sar, a dzieci często czekają na wystawną ucztę i przysmaki, którymi będą się delektować podczas święta.
Lista zadań na Bituun pomoże rozpocząć nowy rok w radosnej atmosferze. Obejmuje ona oddanie pożyczonych rzeczy, przeproszenie za błędy i zakończenie sporów z innymi. Podczas Bituun ważne jest jednak pozostanie w domu, aby właściwie pożegnać stary rok. Tego dnia nie wolno między innymi wylewać brudnej wody na zewnątrz (prowadzi to do obrażeń), zwracać się do niemowląt i małych dzieci po imieniu (czyni je podatnymi na złe duchy), spędzać nocy poza domem (dusza może się zgubić), głodować (sprowadza głód i niedostatek w nowym roku) ani kłócić się z innymi.
Mówi się, że w wigilię Tsagaan Sar lokalna bogini imieniem Baldanlkham jeździ na mule. Ponieważ bogini w ciągu dnia trzykrotnie okrąża każdy dom, Mongołowie kładą trzy kostki lodu na drzwiach geru albo na balkonie, jeśli mieszkają w mieszkaniu, aby muł mógł się napić.
Obchody
Każdy powinien wstać wcześnie rano pierwszego dnia Tsagaan Sar i przygotować się do noworocznych pozdrowień ze starszym lub głową rodziny. Niektórzy wspinają się na najwyższy szczyt góry, aby obejrzeć pierwszy wschód słońca w nowym roku i naładować się energią.
Podczas Tsagaan Sar istnieje szczególny sposób witania się, zwany zolgolt. Młodzi ludzie witają najpierw rodziców, wkładając obie dłonie pod łokcie starszych, aby okazać szacunek. Wierzy się również, że w ten sposób przekazuje się starszej osobie energię, dzięki której może przeżyć kolejny rok. Jeśli dwie osoby są w tym samym wieku, kładą jedną dłoń nad łokciem drugiej osoby, a drugą pod nim. Małżonkowie nie witają się nawzajem, ponieważ uważa się ich za jedną całość. Wykonywanie zolgolt między małżonkami ma przynosić kłótnie i rozstanie.
Spotkania rozpoczynają się w domu najstarszego członka rodziny, a ludzie witają się zgodnie z kolejnością starszeństwa genealogicznego, tradycyjnie wręczając białe jedzenie lub przysmak, choć obecnie najczęściej ofiarowuje się prezenty lub gotówkę. Podczas witania najstarszych członków rodziny Mongołowie wręczają khadag, długi ceremonialny jedwab, aby oddać im cześć. Zamiast „Sain baina uu?” (Dzień dobry) w Nowy Rok wszyscy mówią „Amar baina uu?” (Jak się masz?), po czym pytają o zdrowie.
Pierwszym daniem, którego należy spróbować tego dnia, powinno być tsagaalga - danie mleczne składające się z ugotowanego ryżu wymieszanego z rodzynkami, cukrem i masłem albo ryżu z twarogiem. Następnie należy spróbować czegoś z idee, a gospodarz rozdaje gościom kawałki mięsa z uuts. Zamiast alkoholu Mongołowie piją airag, tradycyjny napój ze sfermentowanego mleka klaczy, jednak obecnie na stole pojawia się również alkohol, ponieważ wiosną trudno zdobyć airag.
Mongołowie wierzą, że zachowanie i nastawienie podczas Tsagaan Sar określają resztę roku. Dlatego podczas święta potępia się wszelkie konflikty, kłótnie, upijanie się, nadmierne wydawanie pieniędzy, bójki i niewłaściwe postępowanie.
Ponieważ Tsagaan Sar jest ważnym tradycyjnym świętem, wiąże się z nim wiele zasad i zwyczajów. Oto rzeczy, których nigdy nie wolno robić podczas Tsagaan Sar.
Zakazy związane z Tsagaan Sar
- Nie noś czarnych ubrań.
- Nie spędzaj nocy poza domem.
- Nie zostawiaj bydła na noc na pastwisku.
- Małżonkowie nie mogą wykonywać zolgokh wobec siebie.
- Nie ścinaj włosów.
- Nie ceruj ani nie zszywaj starych ubrań.
- Nie pożyczaj niczego od innych.
- Nie ucinaj sobie popołudniowej drzemki ani nie leż w łóżku w ciągu dnia. Witaj gości, nawet jeśli jesteś chory.
Gry i prezenty
Kiedy cała rodzina jest już razem, czy można lepiej spędzić czas niż na wspólnych grach, śpiewaniu ludowych pieśni i opowiadaniu historii?
Podczas Tsagaan Sar Mongołowie grają w niezliczone zabawne gry, które cieszą się popularnością od wielu stuleci. Gry te pomagają dzieciom w przyjemny i ciekawy sposób poznawać kulturę oraz dziedzictwo.
Jedną z najważniejszych tradycji Tsagaan Sar jest wręczanie prezentów. Zanim goście wyjdą, gospodarz rozdaje drobne upominki, takie jak słodycze, produkty codziennego użytku, ubrania, skarpetki i gotówkę, a także inne rzeczy. Prezent jest wyrazem wdzięczności za wizytę.
Podsumowując, Tsagaan Sar to wzruszające święto, które wita nowy rok i zbliża rodziny. Choć w tym roku z powodu globalnej pandemii nie będziemy mogli odwiedzać krewnych, wciąż możemy kultywować tradycję i składać sobie życzenia przez internet oraz podczas rozmów wideo. Życzymy Wam szczęśliwego Tsagaan Sar i pomyślnego księżycowego Nowego Roku!
